Gratis informatie en downloads

Welkom bij het GRATIS gedeelte van De Plantwijzer. Op deze pagina vind je een kleine greep uit De Plantwijzer. Dé database met informatie over geneeskrachtige, eetbare en bruikbare planten, struiken en bomen uit alle delen van de wereld.

Maak kennis met de revolutionaire methode om alles te leren over het plantenrijk.

Veel lees, kijk en kleurplezier!

 

Lavendel Lavandula angustifolia

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Lavendel symbolisch weergegeven. De opbouw van de tekening is enigszins gelijk als de tekening van de lipbloemenfamilie. Hierdoor kan je direct zien dat Lavendel lid is van de lipbloemenfamilie.

De bloemen bloeien van juli tot september in een krans rond een vierkante stengel. De bloeistengel is kaal. De bloem is een buisvormige lipbloem met een 2-lobbige bovenlip en een 3-lobbige onderlip. De vier meeldraden zitten van binnen. De staalblauwe kelkbladen zijn vergroeid tot een zakje.

Het grijsgroene blad is lancetvormig en ongesteeld. Het blad staat kruisgewijs tegenoverstaand aan de stengel. Dit betekent dat de twee bovenste bladparen een kruis vormen met de twee bladparen daaronder.

Voornamelijk de bloemen hebben een ontspannende werking op het zenuwstelsel en geven verlichting bij lichamelijke en psychische spanningsklachten. Het verlicht spanningshoofdpijn en bevordert de slaap. Uitwendig toegepast heeft het een antibacteriële, antivirale, schimmelwerende en ontstekingsremmende werking. Tevens is het wondhelend en weert het schadelijke insecten.

Lavendel bevat bitterstoffen, looistoffen en etherische oliën.  

Samenvatting

Lavendel Lavandula angustifoliaBotanische kenmerken

Nederlandse naam: Lavendel
Wetenschappelijke naam: Lavandula angustifolia

Familie: lipbloemenfamilie
Soort plant: meerjarige halfheester
Bloeiperiode: juli tot september
Bloemkleur: paarsblauw
Bloemvorm: buisvormige lipbloem met 2-lobbige bovenlip en 3-lobbige onderlip
Zaden: glanzend donkerbruin
Bladkleur: grijsgroen
Bladvorm: lancetvormig
Overige bijzonderheden: vierkante stengel

lavandula-angustifolia

Toepassing in de tuin: borderplant
Hoogte: 60 - 90 cm.
Breedte: 75 cm.
Aantal planten per m2: 1 à 2

Lichtbehoefte: volle zon
Vochtbehoefte: droog
Grondsoort: goed doorlatende grond
Voedselbehoefte: hoe rijker de grond, hoe minder etherische olie de plant bevat
Minimum temperatuur: -23 graden C, mits de grond droog is en de plant in de volle grond staat

Tuintips: in het voorjaar snoeien en de dode stukken eruit knippen, hierdoor blijft de plant lang mooi

Verzorging: geen extra verzorging nodig

Vermeerdering: zaaien, stekken

Beestjes: bijen, vlinders

Opmerkingen: de plant komt uit het Middellandse Zee gebied, probeer de omstandigheden uit dat gebied in de tuin na te bootsen, dus veel zon en warmte, droog, goed doorlatende rotsachtige bodem

Medicinale werking
Inwendig:
ontspannend op zenuwstelsel
verlicht spanningsklachten
helpt bij spanningshoofdpijn
bevordert de slaap
Uitwendig:
antibacterieel
antiviraal
schimmelwerend
ontstekingsremmend
wondhelend

Dosering
Tinctuur: 3x 30 druppels per dag. Bij slaapproblemen 50 druppels een uur voor het slapengaan.
Medicinale thee: 2 gram gedroogde bloemen in 150 ml. heet (niet kokend!) water 10 min. afgedekt laten trekken. Per dag 3 kopjes. Bij slaapproblemen 1 à 2 kopjes een uur voor het slapengaan.

Giftigheid
Niet giftig. De pure etherische olie niet inwendig toepassen.

Contra-indicaties
zwangerschap

Interactie met reguliere medicijnen
antihypertensiva
sedativa
barbituraten
hypnotica
anxiolytica
antihistaminica
antipsychotica
antidepressiva
diuretica
anti-aritmica
cardiaca
lithium
anti-astmamedicijnen

 

Lavendel hydrolaat

Lavendel helpt bij jeuk door insectensteken en -beten. Hiervoor kan je een hydrolaat van Lavendel bloemen gebruiken. Ik heb een methode ontdekt waarmee je thuis eenvoudig een hydrolaat kan maken van Lavendel bloemen. Het geheim is een fluitketel met een losse dop.

In onderstaande video laat ik je stap-voor-stap zien hoe je thuis eenvoudig een hydrolaat maakt.

 

 

Inhoudsstoffen
bitterstoffen
looistoffen
etherische oliën
flavonoïden
fytosterolen

Lavendelruiker

Maak van 22 bloeistengels en een stuk lint een Lavendelruiker. Ik heb deze ruikers in mijn kast hangen en op mijn nachtkastje liggen. Ook leuk om kado te geven.

Een Lavendelruiker maken vergt wel enige oefening, maar het is niet moeilijk. Het is belangrijk dat je verse lange bloeistengels gebruikt waarbij de middelste bloemen geopend zijn.

In onderstaande video laat ik je stap-voor-stap zien hoe ik binnen een half uur een Lavendelruiker maak.

 

 

 

Lavendel limonade

Ik heb een recept verzonnen om van de bloemen een heerlijke limonade te maken. De smaak van deze limonade is mild. Als je een sterkere Lavendel smaak wilt, voeg dan ook blad van Lavendel toe.

In onderstaande video laat ik je stap-voor-stap zien hoe ik Lavendel limonade maak.

 

Ik maak van de bloemen van Lavendel een hydrolaat. Deze geurt heerlijk. Ik gebruik dit hydrolaat vooral om niet gestoken te worden door muggen en als ik toch gestoken ben, dan wrijf ik de plek in met hydrolaat en de jeuk verdwijnt snel. Een wondermiddel. Als het muggentijd is of ik hoor een mug in mijn slaapkamer zoemen voor ik ga slapen, smeer ik alle onbedekte delen van mijn lichaam in met dit hydrolaat. Ik gebruik het ook als ik 's avonds in de tuin wil zitten. Werkt super, de muggen komen niet bij me in de buurt. Ik kan rustig in de tuin zitten en heerlijk slapen. Ga naar 'Medicinaal gebruik' voor het maken van je eigen hydrolaat.

Ervaringen van anderen

Sandra: "Ik gebruik etherische olie van lavendel altijd bij jeuk van o.a. muggenbeten en ook als ik mij verbrand heb aan bijv. een hete pan. De jeuk verdwijnt heel snel en als je je verbrand hebt dan is de pijn snel weg. Ook helpt etherische olie van lavendel in een draagolie goed voor onrustige baby’s of kinderen. Ook verstuiven zorgt voor beter inslapen"

 

Welke ervaringen heb jij met Lavendel? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

Zomereik Quercus robur

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Zomereik symbolisch weergegeven. Zomereik is een loofboom en lid van de napjesdragersfamilie. Alle tekeningen van bomen hebben dezelfde opbouw als deze tekening van Zomereik, waarbij de stam van de boom het centrum vormt.

De bast van Zomereik is grijsbruin met diepe donkere hoekige spleten. Het blad verschijnt vanaf eind april en is onregelmatig gelobd met een korte bladsteel en nerven die helemaal tot aan de bladrand lopen. Het blad blijft tot laat in het jaar aan de boom.

De boom bloeit vanaf mei met mannelijke en vrouwelijke bloemen. De vrouwelijke bloemen zijn rood en klein. Ze staan dicht op elkaar op een steel. De mannelijke bloemen zijn geel tot groen en hangen in slierten naar beneden. De mannelijke bloemen verspreiden de pollen die de vrouwelijke bloemen bevruchten, waarna de eikels in 1 tot 3 jaar rijp zijn. De Zomereik bloeit niet ieder jaar.

De eikels zijn lang gesteeld en langwerpig eivormig in een met schubben bedekt napje. De eikels zijn vanaf oktober rijp.

De bast van de jonge takken werkt uitwendig bloedstelpend en ontstekingsremmend. Tevens werkt het bij problemen van de mond, keel en huid en gaat het zweetvoeten tegen. De bast bevat looistoffen en saponinen.  

 

Samenvatting

Zomereik Quercus roburBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Zomereik

Wetenschappelijke naam: Quercus robur
Familie: napjesdragersfamilie
Soort plant: boom
Bloeiperiode: vanaf mei
Bloemkleur: vrouwelijk: rood, mannelijke: groen of geelgroen of geel Bloemvorm: vrouwelijk: klein, mannelijk: in slierten
Zaden: eikels
Bladkleur: groen
Bladvorm: enigszins eivormig en onregelmatig gelobd, korte bladsteel
Overige bijzonderheden: lange steel aan eikel en korte steel aan blad, bloeit niet ieder jaar

De naam 'Zomereik' is gegeven als vergelijking met de 'Wintereik'. De Zomereik bloeit eerder en verliest eerder weer zijn blad dan de Wintereik. Vandaar de naam 'Zomereik'. Maar in de praktijk gaat dit niet altijd op.

De betekenis van de wetenschappelijke naam 'Quercus' komt uit het Keltisch van het woord 'quer' wat 'mooi' betekent of van het woord 'cuez' wat 'boom' betekent. De soortnaam 'robur' komt uit het Latijn en betekent 'kracht'. Waarschijnlijk is deze naam gegeven i.v.m. het sterke hout dat de boom levert.

De Engelse naam is Oak.

De Zomereik hoort eigenlijk thuis in de wat warmere gematigde streken. Komt waarschijnlijk oorspronkelijk uit Frankrijk. Staat in loofbossen, maar is ook aangeplant in stedelijke gebieden. Staat graag op een kalkhoudende bodem.

Rond 1500 was 1/3 deel van Europa bedekt met enorme eikenbossen. Helaas zijn de meeste van deze oerbossen verdwenen door overmatig kappen. Je kunt nu de Zomereik bijna in geheel Europa vinden en zelfs op sommige plekken in Azië.

De Wintereik komt in Nederland minder vaak voor en staat dan vooral op heuvelachtige plekken op arme zure zandgrond.

quercus-robur

Toepassing in de tuin: bomenlaag, solitaire boom
Hoogte: 30 - 50 meter
Breedte: 30 meter breed
Plantafstand: 10 meter, maar moet dan wel gesnoeid worden, bij voorkeur 30 meter plantafstand om de boom tot volledige wasdom te laten komen
Lichtbehoefte: volle zon, maar tolereert een minimum van 2 uur direct zonlicht per dag
Vochtbehoefte: vochtig, droogte tolerant
Grondsoort: bosgrond, liefst vocht vasthoudend
Voedselbehoefte: bij voorkeur rijke grond, maar tolereert een arme grond
Wind tolerantie: goed
Minimum temperatuur: -27 graden C

Tuintips: laat veel licht door waardoor er planten onder de kroon kunnen groeien, traaggroeiend, het kan 200 jaar duren voordat de boom tot volledige wasdom is gekomen, kan uit een afgehakte voet weer volledig uitgroeien tot een boom, kan een stamomtrek krijgen van 4 tot 10 meter, draagt pas vanaf een leeftijd van 20 jaar eikels

Verzorging: geen extra verzorging nodig

Vermeerdering: eikels direct na de oogst in een diepe pot zaaien, niet te diep in de grond stoppen, de eikel zal eerst een penwortel maken van ca. 15 cm. alvorens er nieuw groen vanuit de aarde ontspruit, de penwortel zal zeer diep gaan en zal daarna meer zijwortels maken, daarom is het van belang om de eikel direct op een lichte plaats te zaaien zonder concurrerende planten of in een zeer diepe pot

Beestjes: trekt een rijke fauna aan van veel soorten insecten, vlinders, vogels en kleine zoogdieren

Opmerkingen: Quercus ilex subsp. ballota geeft eetbare eikels, die geen voorbehandeling nodig hebben om te kunnen eten

  1. In onderstaande video laat ik je zien waarmee je rekening moet houden als je eikels raapt.

 

2. Kan ruim 1000 jaar oud worden.

3. Extra determinatie eigenschappen: spiraalstandige takknoppen, takken staan afstaand in alle richtingen, stam eindigt onderin de kroon (mits natuurlijk de onderste takken zijn gesnoeid), het blad staat in bosjes bij elkaar en heeft 2 omgekrulde slipjes aan de bladvoet, de bladsteel is korter dan 1 cm., de eikels staan met 1 tot 7 op een gemeenschappelijke steel en kan dan de kenmerkende vergelijkenis hebben met een pijp, op de knoppen, het blad en zelfs de wortels kunnen gallen zitten

4. De boom is eenslachtig eenhuizig, dat betekent dat er afzonderlijke mannelijke en vrouwelijke bloemen op één boom staan.

5. Verschil met de Wintereik: de bladsteel van de wintereik is langer dan 1 cm. en de eikels staan op een korte of geen steel en zitten in een groepje van 1 tot 5 tegen een tak. Je kunt dit onthouden als een kenmerk van de Wintereik, omdat het in de winter koud is en de eikels dicht bij elkaar zitten tegen de boom, alsof ze het koud hebben. Andere kenmerken van de Wintereik zijn: de takken staan meer omhoog gericht en de stam eindigt hoger in de kroon, het gehele uiterlijk van de boom is smaller dan van de Zomereik, het blad is regelmatiger van vorm

6. Op het blad, de knoppen en zelfs de wortels kunnen gallen zitten. Larven van galwespen leggen eieren en de boom maakt er een galbult overheen. In het begin zijn deze gallen groen of wat roodachtig, later worden ze meer bruin.

7. Als het blad te veel wordt aangevreten door insecten, dan maakt de boom weer nieuw jong blad en wordt dan een 2de generatie bladvorming genoemd.

8. Het verdorde blad kan tijdens de winter aan de boom blijven hangen.

9. Zomereik en Wintereik kunnen makkelijk met elkaar kruisen en dan ontstaan er hybriden.

10. Alle soorten eiken hebben dezelfde geneeskrachtige werking.

11. Jonge groene eikels kun je NIET eten ook niet na een verwerkingsproces.

Medicinale werking
bloedstelpend
ontstekingsremmend
helpt bij problemen in mond en keel
helpt bij huidproblemen
helpt bij zweetvoeten

Gebruikt deel: bast van jonge takken, geoogst in het voorjaar, eikgallen zijn sterk antiseptisch
Indicaties: infecties van de huid, bloedingen, ontstekingen in vooral mond- en keelholte, huidaandoeningen, overmatige transpiratie, bloedneus
Dosering: divers
Mogelijke toepassingen uitwendig: tinctuur, decoctum, omslagen, gorgeldrank (NIET inslikken), voetenbad
Opmerkingen: de concentratie aan looistoffen loopt snel terug, bewaren doet het gehalte aan looistoffen verminderen, niet inwendig gebruiken, de hydrolyseerbare looistoffen zijn irriterend op de maag en kunnen bij te veel en te vaak inname de lever, nieren en rode bloedcellen beschadigen

Dosering uitwendig
Tinctuur: 10% oplossen in water en 2 of 3 x per dag mee gorgelen of spoelen.
Decoctum: 10 gram gedroogde bast in 500 ml. water 15 min. koken en zeven. Per dag 2 of 3 keer mee gorgelen of spoelen.

Giftigheid
Giftig voor inwendig gebruik.
Niet langer dan 3 weken gebruiken en alleen uitwendig.

Contra-indicaties
uitgebreid huidletsel
koorts
infectie
ernstige hypertonie
hartinsufficiëntie

Interactie met reguliere medicijnen
niet bekend

Recepten
Decoctum: doe 20 gram bast in 1 liter water en breng het aan de kook. Zet het laag en laat het 15 minuten zachtjes pruttelen, zeef de vloeistof en gebruik dit water om mee te spoelen, gorgelen, omslagen en in baden.

Inhoudsstoffen
looistoffen
saponinen
flavonoïden

Er zijn in totaal 24 inhoudsstoffen ontdekt, w.o. looistoffen (8 tot 20%), saponinen (10%) en flavonoïden. Er zitten in eik hydrolyseerbare en niet-hydrolyseerbare looistoffen. 

Vooral de hydrolyseerbare looistoffen kan je beter inwendig vermijden.

1. Ieder jaar maak ik van eikels heerlijke worstjes. Ze smaken een beetje naar gebakken kaas, verbazend lekker!

Ingrediënten voor 6 worstjes
15 bewerkte eikels (zie onderstaande video)
1 eetlepel arrowrootpoeder (waarschijnlijk kan het ook met maizena)
1 eetlepel sojasaus
olie om in te frituren


In onderstaande video laat ik je zien hoe ik deze worstjes maak.

 

2. Zeer sterk, bijna onverwoestbaar, hout en toch buigzaam.

3. Je kunt van eikels een surrogaatkoffie maken, eikeltjeskoffie. Hiervoor moet je wel eerst de looistoffen uit de eikels verwijderen. Deze surrogaatkoffie zou bij jeugdpuistjes en acne helpen.

4. Na verwerkingsproces goed te gebruiken als ingrediënt in allerlei creatieve gerechten. Een leuk boek hierover is 'Acorns and eat 'em' van Suellen Ocean.

5. De eikels van Quercus ilex subsp. ballota bevatten weinig looistoffen en kun je direct eten en verwerken in gerechten.

6. Stoombad ter versterking van een vette en onzuivere huid.

7. Het is goed brandhout, blijft lang branden en geeft weinig rook.

Ik gebruik alleen de eikels van de Zomereik en maak er heerlijke worstjes van. Kijk bij 'ander gebruik' voor het recept.

Welke ervaringen heb jij met Zomereik? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

Gewone Vlier Sambucus nigra

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Gewone Vlier symbolisch weergegeven. De Gewone Vlier is lid van de kamperfoeliefamilie.

Gewone Vlier bloeit van mei tot augustus in schermvormige trossen. De bloemen zijn geelwit en hebben 5 vergroeide kroonbladen en 5 gele meeldraden.

Het blad heeft een bladsteel en is samengesteld uit 5 tot 11 deelbladeren. De deelbladeren zijn ei- tot lancetvormig en hebben een spitse top en een gezaagde bladrand.

Na de bloei verschijnen de bessen die in een tros naar beneden hangen. De bessen zijn zwartpaars en hebben 3 tot 5 zaden. De zaden bevatten blauwzuur. De stelen van de trossen zijn meestal donkerroze. De bessen zijn rijp eind augustus en september.

Vooral de bloemen worden medicinaal gebruikt en zijn antibacterieel, antiviraal en ontstekingsremmend op de slijmvliezen van de luchtwegen. Ook helpt het bij ontstekingen in de mond, keelpijn, heesheid, hooikoorts en bevorderen ze het ophoesten. De bloemen en de bessen helpen bij griep en verkoudheden met koorts. Uitwendig helpen de bloemen bij oogbindvliesontsteking en verzacht het de huid.

De bloemen bevatten looistoffen, slijmstoffen, etherische oliën en weinig alkaloïden. De bessen bevatten looistoffen en etherische oliën.  

 

 

 

Samenvatting

Gewone Vlier Sambucus nigraBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Gewone Vlier
Wetenschappelijke naam: Sambucus nigra
Familie: kamperfoeliefamilie
Soort plant: meerjarige struik
Bloeiperiode: mei tot augustus
Bloemkleur: geelwit
Bloemvorm: 5 vergroeide kroonbladen, 5 gele meeldraden
Zaden: 3 tot 5 pitten in de bessen
Bladkleur: groen
Bladvorm: samengesteld uit 5 tot 11 ei- of lancetvormige deelbladeren met een spitse top en gezaagde rand
Overige bijzonderheden: geen

Vlier is waarschijnlijk een verbastering van het woord 'vedel'. Vedel was in de Middeleeuwen een verzamelnaam voor alle snaarinstrumenten. Waarschijnlijk gebruikten men vlierenhout voor het maken van deze instrumenten. Het zou kunnen dat de vedel een voorloper was van de viool.

De wetenschappelijke naam Sambucus is waarschijnlijk afgeleid van het Griekse woord 'sambuke'. Dit was ook een muziekinstrument die in de Griekse oudheid van vlierenhout werd gemaakt. Nigra duidt op de donkere kleur van de bessen. Nigra betekent namelijk zwart in het Latijn.

De Engelse naam is European Elder, maar vaak wordt Elderflower of Elderberry in de literatuur gebruikt.

De Gewone Vlier is lid van de kamperfoeliefamilie, maar vanaf 2003 verplaatst naar de muskuskruidfamilie (nieuwe familie). Ik blijf liever bij de oude indeling van 1998, ook wel het APG systeem genoemd. In 2003 is dit systeem verandert naar APG-II en in 2009 naar APG-III. Deze nieuwe systemen zijn meer gebaseerd op DNA dan op uiterlijke kenmerken.

In de buurt van akkers, mestgronden, composthopen, langs de vloedlijn, bosranden, in duinen, heggen, struwelen. Staat vooral op verstoorde gronden. Meestal op voedselrijke en stikstofrijke grond met kalk.

Landen: Europa van Zuid-Scandinavië tot in Oekraïne, zelfs t/m caucasus. In Noord- en Midden-Amerika, Zuid-Australië en Nieuw Zeeland ingevoerd.

sambucus-nigra

Toepassing in de tuin: haag, solitaire stuik of kleine boom
Hoogte: 3 tot 10 meter, maar meestal 6 meter
Breedte: 6 meter

Plantafstand: 6 meter, voor een haag minimaal 2 meter, maar op het internet hebben ze het over 4 jonge planten per meter, lijkt me wat veel gezien de volwassen grootte
Lichtbehoefte: volle zon, maar tolereert een minimum van 2 uur direct zonlicht per dag, hoe meer zon hoe meer bloesem en hoe meer bessen
Vochtbehoefte: vochtig, trekt veel vocht uit de bodem waardoor er weinig andere planten onder kunnen groeien
Grondsoort: voorkeur voor klei met kalk, maar kan in iedere vochtige en voedselrijke grondsoort staan
Voedselbehoefte: voedselrijk en stikstofrijk
Minimum temperatuur: -23 graden C

Snoeien: best om het jaar na de oogst, blijft dan bossig met lagere takken

Tuintips: neemt veel ruimte in beslag, snelle groeier, zaait zichzelf uit, eerste bessen op 2 jaar oude struik

Verzorging: geen specifieke verzorging nodig

Vermeerdering: rijpe bessen 2 cm. diep in pot of direct op plaats van bestemming, half-verhoute stekken van nieuwe scheuten in de zomer in potten, na beworteling op vaste plant plaatsen

Beestjes: allerlei insecten kruipen over de bloemen, maar de bloemen hebben geen nectar

  1. Stikstofindicator
  2. Extra botanische informatie: struik tot kleine boom, de bloemen hebben 2 stijlen met 2 stempels, de kelkbladen zijn zeer klein en vergroeid, het blad staat tegenoverstaand aan de stengel, het blad heeft steunbladachtige aanhangsels
  3. Je herkent een vlier goed aan de herkenbare geur, als je eenmaal deze geur hebt geroken vergeet je het nooit meer en herken je een Gewone Vlier direct aan de geur van het blad
  4. Verspreiding van de bessen en daardoor natuurlijke vermeerdering gebeurt door spreeuwen, die graag de bessen eten
  5. Judasoren vind je op dood vlierenhout, dit is een eetbare maar smaakloze paddenstoel
  6. Let op! Niet verwarren met de Kruidvlier.

Medicinale werking bloemen
Inwendig:
antibacterieel
antiviraal
ontstekingsremmend op slijmvliezen van luchtwegen
helpt bij ontstekingen in de mond
helpt bij heesheid
helpt bij keelpijn
helpt bij hooikoorts
bevordert ophoesten van slijm
helpt bij griep en verkoudheid met koorts, ook preventief
Uitwendig:
helpt bij oogbindvliesontsteking
verzacht de huid

Medicinale werking bessen
helpt bij griep en verkoudheid met koorts, ook preventief

Gebruikt deel: rijpe bessen en/of bloemschermen waarvan de grootste stelen zijn verwijderd, bij voorkeur pas ontloken schermen
Aanvullende medicinale werking: voorkomt microbiële infecties, verbetert immuunsysteem, antiviraal vooral op griepvirus, blad uitwendig gebruikt is verzachtend en wondhelend en zou ook helpen bij kneuzingen en verzwikkingen
Indicaties: vooral goed te gebruiken bij de eerste symptomen van een verkoudheid of griep, beperkt de symptomen en versnelt het herstellingsproces
Mogelijke toepassingen: medicinale thee van de bloemschermen, sap van de bessen, siroop van de bessen, siroop van de bloemschermen, gorgeldrank van de bloemschermen, ooglotion van de bloemschermen

Dosering
Medicinale thee: 4 gram verse bloemschermen (=ca. 1 à 2 schermen) in 150 ml. heet water 15 min. laten trekken. Maximaal 5 kopjes per dag.

Giftigheid
Niet giftig.
Het blad en de bast niet gebruiken i.v.m. kans op blauwzuurvergiftiging.
Bessen en sap alleen verhit gebruiken i.v.m. kans op blauwzuurvergiftiging.

Contra-indicaties
niet bekend

Interactie met reguliere medicijnen
corticoïden
anti-aritmica
cardiaca
diuretica
anti-astmamedicijnen
lithium

Inhoudsstoffen bloemen
looistoffen
slijmstoffen
etherische oliën
weinig alkaloïden
flavonoïden

Inhoudsstoffen bessen
looistoffen
etherische oliën
flavonoïden
blauwzuur
vitaminen
mineralen

In totaal zijn er 247 verschillende inhoudsstoffen ontdekt, waarvan in geïsoleerde vorm 129 stoffen een werking hebben op het menselijk lichaam.

Naast de inhoudsstoffen looistoffen, slijmstoffen, etherische oliën, alkaloïden zitten er nog meer stoffen in, o.a.

Bloemen: flavonoïden, sterolen, kalium, pectine.
Bessen: flavonoïden, anthocyanosiden (donkere kleurstof), suikers, vitamine C (18 - 36 mg per 100 gram), vitamine A, B1, B2, B6, calcium, ijzer, magnesium, mangaan, oxaalzuur, kalium en zink.
Blad: zeer veel vitamine C (6x meer dan in de bessen!), pectine, alkaloïden (meer dan in de bloemen en bessen).

Vlierbloesem pannenkoeken

Ieder jaar maak ik van vlierbloesem heerlijke pannenkoeken. Het is het lekkerste om verse bloesem te gebruiken, de pannenkoeken direct te bakken en op te eten.

In onderstaande video laat ik je stap-voor-stap zien hoe ik pannenkoeken maak met vlierbloesem.

 

 

Vlierbessen sap

Vlierbessensap is zeer gezond. Niet heel erg lekker om puur te drinken, maar wel een super boost voor je immuunsysteem. Je kan het vermengen met bijvoorbeeld appelsap of druivensap voor een betere smaak.

Ik maak dit sap altijd in een traditionele Duitse sappan. In zo'n pan worden de bessen gestoomd en laten zo hun vocht los. Mijn sap is zeer lang houdbaar in de koelkast. Zelfs na openen was een fles houdbaar van september tot mei het volgende jaar. Waarschijnlijk komt dit door de antibacteriële werking van de bessen.

In onderstaande video laat ik je stap-voor-stap zien hoe ik sap maak van Vlierbessen in een sappan.

 

 

Fluit

Takken hebben een zacht wit merg in het midden. Dit kan je makkelijk eruit krijgen. Ik heb dat met een vleespen gedaan. Dan zou je van deze holle tak een fluit kunnen maken, maar dat is me nog niet gelukt. Er komt geen geluid uit. Zodra het me is gelukt, zal ik de video erover uploaden.

 

Vlierbloesem limonade

Dit is een limonade die ik ieder jaar maak. Heerlijke smaak.

Ingrediënten
8 vlierbloesem schermen
2 citroenen
100 gram rietsuiker
1,5 liter water

  1. Maak suikerwater van 500 ml. water en de rietsuiker door het water te koken in een steelpan en er al roerend de rietsuiker in op te lossen.
  2. Snijd de citroenen in plakken.
  3. Leg de schermen in de soeppan en leg er de plakken citroen op.
  4. Giet vervolgens het hete suikerwater erover.
  5. Zet minimaal 12 uur in de koelkast. Ik laat het tot de volgende dag trekken.
  6. Giet de volgende dag of na 12 uur de inhoud van de soeppan in een vergiet en vang de limonade op in een schaal.
  7. Laat de vergiet uitlekken.
  8. Schenk met behulp van een trechter de limonade in 2 gesteriliseerde flessen.
  9. Drink gekoeld.

 

Haarconditioner

Deze haarconditioner zou tegen roos helpen. Giet over 7 schermen 350 ml. heet water en laat 24 uur afgedekt op kamertemperatuur trekken. Zeef het en spoel na het wassen je haar ermee. Masseer je hoofdhuid, laat even trekken en spoel het daarna weer uit.

 

Andere toepassingen

  1. Elderflower cordial.
  2. Vlierbloesem champagne.
  3. Hydrolaat van vlierbloesem zou de huid verzachten en sproeten verbleken.
  4. Vlierbessenwijn, maar zeer bewerkelijk.
  5. Twijgen met blad en zonder bloemen zouden vliegen op een afstand houden. Hiervoor zou je verse niet bloeiende twijgen met blad in je deuropening kunnen hangen.
  6. Vooral het jong hout is zacht en splintert niet, daarom geschikt voor houtsnijwerk.
  7. Filtraat van gekookte bladeren als insectendodend middel, een organische pesticide.
  8. Versnelt in de buurt van een composthoop de omzetting in de hoop.
  9. De jonge loten zou je gekookt kunnen eten als asperges. Zelf nog niet geprobeerd.
  10. Het blad is gekookt eetbaar. Dat smaakt zelfs nog verrassend lekker. Door het koken gaan waarschijnlijk de alkaloïden verloren. Toch maar niet te vaak eten.
  11. Werd in de oudheid dicht bij huizen geplaatst, omdat het als bliksemafleider zou werken.

Ieder jaar oogst ik bloesem en bessen. Van de bloesem maak ik kruidenthee en drink ik regelmatig in de herfst en winter om een verkoudheid en griep te voorkomen. Van een deel van de verse bloesem maak ik na de oogst de vlierbloesem limonade. Zo heerlijk!

Van de bessen maak ik altijd siroop en sap. De sap leng ik aan met appelsap of druivensap. Het sap drink ik ter preventie van een verkoudheid en griep. De siroop maak ik vooral omdat het erg lekker is en soms is het zo dik geworden dat ik het als jam op mijn brood eet. Ook lekker.

Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen met Vlier.

Meidoorn Crataegus monogyna

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Meidoorn symbolisch weergegeven. De opbouw van de tekening is enigszins gelijk als de tekening van de rozenfamilie. Hierdoor kan je direct zien dat Meidoorn lid is van de rozenfamilie.

De bloemen komen in mei en hebben meestal 1 stempel en veel meeldraden. Ze hebben 5 witte kroonbladen en 5 kelkbladen.

Het blad van Meidoorn is meestal aan beide zijden 3 maal ingesneden en de toppen zijn gezaagd. Als je een blad in het midden vouwt, dan vallen de randen bijna op elkaar. Meidoorn krijgt vanaf september rode bessen. Aan de bessen zitten nog de kelkbladen van de bloem.

Meidoorn heeft een gunstige werking op het hart en de bloedvaten. Dit is in bovenstaande tekening symbolisch weergegeven door de hartjes en de rode golvende baan. Deze werking komt door de flavonoïden die voornamelijk in de bloemen zitten. Flavonoïden zijn complexe inhoudsstoffen die in veel planten zitten, maar de werking van deze inhoudsstoffen is in iedere plant anders. De blauwe stippen staan voor blauwzuur dat in de pitten aanwezig is. De buitenste rand van de tekening is de symbolische weergave van looistoffen. De looistoffen zitten voornamelijk in het blad en de bessen.  

 

 

Samenvatting

Meidoorn Crataegus monogynaBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Meidoorn
Wetenschappelijke naam: Crataegus monogyna
Familie: rozenfamilie
Soort plant: meerjarige struik of kleine boom
Bloeiperiode: mei
Bloemkleur: wit
Bloemvorm: 5 kroonbladen, veel meeldraden
Zaden: beige pitten in de bessen
Bladkleur: groen
Bladvorm: 3x ingesneden met gezaagde toppen
Overige bijzonderheden: lange, puntige doorns

Er is onderscheid tussen de eenstijlige Meidoorn en de tweestijlige Meidoorn. De eenstijlige Meidoorn heet zo, omdat de bloemen 1 stijl hebben en 1 pit in de bessen. De tweestijlige Meidoorn heeft 2 of 3 stijlen en ook 2 of 3 pitten in de bes. De naam Meidoorn is vernoemd naar de bloeitijd van de bloemen. De hoofdbloei is namelijk in mei en de struik tot kleine boom heeft doorns. Vandaar de naam Meidoorn.

De wetenschappelijke naam Crataegus komt uit het Grieks van het woord 'Kratos' wat kracht betekent. Dit is vernoemd naar de hardheid van het hout. Het hout van Meidoorn is hard. De soortnaam 'monogyna' betekent 'met 1 stempel'. De bloemen hebben 1 stijl en 1 stempel. De soortnaam van tweestijlige Meidoorn is 'laevigata' en betekent 'gepolijst'. Dit is een verwijzing naar het blad dat meer glanzend (gepolijst) is dan eenstijlige Meidoorn.

De Engelse naam is Hawthorn.

Werd vroeger veel gebruikt als weideafscheiding en vind je daardoor nog veel in boerenlandschappen terug. Het vee kon zo niet uitbreken, omdat Meidoorn een dichte haag met doorns wordt. Staat ook in bosranden, hagen en duinen. Het natuurgebied Meijendel is vernoemd naar de aanwezigheid van veel Meidoorn.

De Eenstijlige Meidoorn vind je vaker dan de Tweestijlige Meidoorn, omdat de Eenstijlige Meidoorn minder kieskeurig is en op iedere grondsoort wel voorkomt. De Tweestijlige Meidoorn vind je vooral in het Zuidoosten van Nederland, langs grote rivieren en in Drenthe. In België is de Tweestijlige Meidoorn meer algemeen dan in Nederland.

De Eenstijlige en Tweestijlige Meidoorn komen vooral voor op het Noordelijk halfrond en voornamelijk in Europa. In andere landen komen andere soorten Meidoorns voor, vaak met grotere bessen. Wereldwijd zijn er ca. 100 verschillende soorten.

crataegus-monogyna

Toepassing in de tuin: haag, solitaire struik of kleine boom
Hoogte: 5 tot 10 meter
Breedte: 4 meter
Plantafstand: minimaal 4 meter, voor een dichte haag 50 cm. tot 100 cm. tussen de jonge planten
Lichtbehoefte: volle zon, maar tolereert een minimum van 2 uur direct zonlicht per dag, hoe minder zon, hoe minder bloemen en vruchten
Vochtbehoefte: houdt van vocht, droogte tolerant
Grondsoort: niet specifiek, verdraagt zure grond
Voedselbehoefte: houdt van humus, kan ook op arme grond groeien
Minimum temperatuur: -27 graden C
Opmerkingen: er bestaan andere soorten die grotere en smakelijke bessen geven, bijvoorbeeld Crataegus ellwangeriana en Crataegus arnoldiana

Tuintips: traaggroeiend, makkelijk, geen extra verzorging nodig, verdraagt atmosferische pollutie, goede haagplant

Verzorging: verdraagt snoeien zeer goed, snoeien na de oogst

Vermeerdering: pitten hebben een aantal cycli nodig van koud-warm om te ontkiemen, haal het vruchtvlees van de pitten bijvoorbeeld in de blender met wat water, in de natuur gaan de pitten door het maagdarmkanaal van vogels

Beestjes: vogels, vlinders, bijen, wespen, mieren, zweefvliegen, torren, kevers, wantsen, gunstige insecten

1. De werking van Eenstijlige en Tweestijlige Meidoorn is gelijk. Waarschijnlijk hebben andere soorten ook dezelfde geneeskrachtige werking.

2. Bloemen van beide soorten zijn proterogynisch. Dit betekent dat de stempel eerder rijp is dan de helmknoppen van de meeldraden. Zo ontstaat er alleen kruisbestuiving met andere Meidoorns.

3. De bestuiving geschiedt vooral door bijen, wespen en zweefvliegen.

4. Het blad tussen de Eenstijlige en Tweestijlige Meidoorn verschilt van elkaar. Het blad van de Tweestijlige Meidoorn is meer glanzend en is minder sterk ingesneden en daardoor moeilijk in 3 of 5 lobben te verdelen. De insnijdingen zijn niet tot halverwege het midden. Het blad van de Eenstijlige Meidoorn is wel tot halverwege het midden of dieper ingesneden.

5. Beide soorten kunnen met elkaar kruisen en er ontstaan dan hybriden. Ook deze hybriden hebben dezelfde geneeskrachtige werking.

6. De schors is bruin, ruw en schubbig. De schors van jonge exemplaren is glad en meer grijzig.

7. De rijpe helmknoppen zijn rozerood.

8. Kan ca. 500 jaar oud worden.

9. Het hakblok voor onthoofdingen was vaak gemaakt van Meidoorn hout.

10. De scherpe stevige doorns werden gebruikt als naald bij de eerste grammofoons.

Medicinale werking bloeitoppen
ondersteunt de hartfunctie
positief inotroop effect (versterkt samentrekking van de hartspier)
negatief chronotroop effect (verlaagt tempo hartslag)
verwijdt kransslagaders
kalmerend op het hart
bloeddrukregulerend bij hartfunctie als oorzaak
bloedvatverwijdend
gunstig voor de bloedvaten

Gebruikt deel: bloeitoppen met wat blad of bessen
Indicaties: diarree, keelpijn (gorgelen), slechte bloedcirculatie, aderverkalking, verhoogde of verlaagde bloeddruk, functionele hartklachten (niet levensbedreigende klachten die geen ontdekte oorzaak hebben), hart- en vaatziekten, na een hartinfarct, onrust, stemmingswisselingen
Dosering: divers
Mogelijke toepassingen: medicinale thee, tinctuur, hydrolaat, siroop
Opmerkingen: minimaal 6 weken gebruiken voor een effect, werkt langzaam, het maximale effect wordt pas bereikt na 2 à 3 maanden gebruik in de juiste dosering.

In de spiercel van het hart wordt in de mitochondriën (motor van de cel) ATP (brandstof) gemaakt. Door een enzym wordt ATP omgezet naar cAMP. Er is ook een enzym dat een te veel aan cAMP weer afbreekt. Meidoorn voorkomt deze afbreking door de enzymen. Hierdoor is er meer cAMP in de spiercellen van het hart, waardoor het hart beter samentrekt.

Meidoorn kan goed preventief worden ingezet om hart- en vaatziekten te voorkomen.

In Italië wordt Meidoorn voornamelijk gebruikt bij milde spanningen, angsten en nerveuze slapeloosheid.

Dosering
Tinctuur: 3x 35 druppels per dag.
Medicinale thee: 2 gram gedroogde bloeitoppen in 150 ml. heet water 20 min. laten trekken. Per dag 3 kopjes.

Giftigheid
niet giftig

Contra-indicaties
zwangerschap
hypotensie
hartritmestoornissen
acute hepatitis
ernstige hartziekten
acute endogene depressie
kinderen t/m 12 jaar

Interactie met reguliere medicijnen
hartmedicijnen
antihypertensiva
anti-aritmica
vasoconstrictoren
sedativa

Recepten

Siroop van de bessen: kook 500 gram verse bessen in 500 ml water. Vervolgens even kort in de blender, zodat het vruchtvlees van de pitten wordt verwijderd. Laat dit een nachtje afgedekt staan. Zeef het de volgende ochtend door een doek (theedoek, kaasdoek, zakdoek). Meet de vloeistof af en doe er de helft in grammen rietsuiker bij. Breng het langzaam al roerend aan de kook en giet heet in flessen. Direct sluiten met een dop.

Inhoudsstoffen
looistoffen
vitamine C

Naast bovenstaande stoffen bevat het ook blauwzuur (in de pitten), flavonoïden (0,1% in bessen en 1% in bloeitoppen met wat blad), saponinen (in de bessen), anthocyaniden, proanthocyaniden, oligomere pro cyaniden (OPC).

Er zijn in totaal 153 inhoudsstoffen ontdekt. De werking op hart- en bloedvaten wordt vooral veroorzaakt door de flavonoïden, anthocyaniden, proanthocyaniden en OPC (oligomere pro cyaniden). De OPC hebben een werking op de veneuze bloedcirculatie. Het meeste zit in de jonge loten. De veneuze bloedcirculatie is de circulatie die zuurstofarm bloed van de organen en weefsels terug naar het hart transporteert. De looistoffen zijn verantwoordelijk voor de werking bij diarree en keelpijn.

1. Het gedroogde blad is een goede theevervanger.

2. Een hydrolaat van de bloemen met wat blad is gunstig voor de huid.

3. Het jonge blad en de bladknoppen zijn smakelijk om te eten.

4. De geroosterde pitten kunnen gebruikt worden als een koffiesurrogaat.

5. Van de bloemen met wat blad kan je een siroop maken.

6. Je kan er een huidtonicum van maken. Dat doe je zo: doe 5 gram gedroogde bloemen met wat blad in 300 ml. water. Breng het aan de kook en laat het 5 minuten zachtjes pruttelen. Zeven en dagelijks je gezicht mee wassen. Zou de huid steviger maken. Ik heb er nog geen ervaring mee.

Ik pluk wel eens een aantal bladeren van de Meidoorn en doe er 5 in een theepot van 500 ml. en giet er heet water op. Dit drink ik gedurende de dag leeg. De thee wordt steeds donkerder en smaakt heerlijk. Ik heb het ook wel eens met zelf gedroogd blad gedaan, maar dan doe ik de blaadjes in een thee-ei en laat het 5 tot 10 minuten trekken. Het krijgt dan geen donkere thee-kleur, maar blijft lichtgroen. De smaak is dan ook groener en niet zoals thee kan smaken. Waarschijnlijk verdwijnen er looistoffen uit het blad door drogen.

Ik drink deze thee zo af en toe ter preventie van hart- en vaatziekten om gezond en fit te blijven. Ik heb een lage bloeddruk, maar ik merk geen verschil als ik deze thee zo af en toe drink. Dan zou ik het regelmatiger moeten drinken.

De bessen van de Meidoorn bevatten weinig vruchtvlees en hebben een beetje een appelsmaak.

 

Welke ervaringen heb jij met Meidoorn? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

Hondsdraf Glechoma hederacea

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Hondsdraf symbolisch weergegeven. De opbouw van de tekening is enigszins gelijk als de tekening van de lipbloemenfamilie. Hierdoor kan je direct zien dat Hondsdraf lid is van de lipbloemenfamilie.

Hondsdraf bloeit van maart tot juni met lipbloemen die in een krans rondom een vierkante stengel staan. De bloemen kunnen paars, violet, purper, lila of blauw zijn. De bloeistengels staan meestal rechtop, maar de niet bloeiende stengels liggen over de grond. De lipbloemen hebben een duidelijke boven- en onderlip. Op één van de lippen zitten kleine donkere paarse tot roodbruine vlekjes. De bloemen hebben 4 meeldraden. De 5 kelkbladen zijn samengegroeid en hebben een spitse top.

Het blad is rond tot niervormig met een stompe top en een gekartelde rand. De nerven zijn enigszins handvormig. De bladeren staan met een steel kruisgewijs tegenoverstaand aan de stengel.

Vooral het blad heeft uitwendig een gunstige werking voor de huid en helpt bij jeuk. Inwendig heeft het blad een gunstige werking op de luchtwegen en helpt bij hoest. De plant bevat bitterstoffen, looistoffen en etherische oliën.  

 

Samenvatting

Hondsdraf Glechoma hederaceaBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Hondsdraf
Wetenschappelijke naam: Glechoma hederacea
Familie: lipbloemenfamilie
Soort plant: meerjarige kruidachtige plant
Bloeiperiode: maart tot juni
Bloemkleur: paars, violet, purper, lila of blauw
Bloemvorm: lipbloem met onder- en bovenlip, 4 meeldraden
Zaden: klein en donker gekleurd
Bladkleur: groen
Bladvorm: rond tot niervormig met stompe top en gekartelde rand
Overige bijzonderheden: vierkante stengel, niet bloeiende stengels liggen over de grond

De naam 'Hondsdraf' is verbasterd vanuit het Oud Hoogduits van het woord Gundreba. 'Gund' betekent een 'vochtige etterende wond' en 'reba' betekent 'rank'. Een rankende plant die vochtige etterende wonden heelt. Van hieruit is het verbasterd naar 'Gondref' - 'Gondraf' - naar uiteindelijk 'Hondsdraf'.

De oude wetenschappelijke naam was Hedera terrestris wat vrij vertaald 'Grondklimmer' betekent. Linnaeus heeft de plant later hernoemd en gaf het de antieke naam van Polei, namelijk Glechon. Deze naam koos hij, omdat de naam toevallig vrij kwam. 'Hederacea' is afgeleid van 'Hedera' wat de soortnaam van Klimop is, omdat de plant net zo kruipt en woekert als Klimop.

De Engelse naam is Ground Ivy

De plant kan je vinden in ruigten, langs heggen, in bouwland, in lichte bossen, tussen gras, op bewerkte grond, onder hakhout, langs de bosrand en langs bospaden. Stelt weinig eisen aan de grond, maar heeft een weelderiger groei op humusrijke, stikstofrijke en vochtige grond.

Komt in grote delen van Europa voor en groeit in de gematigde streken van Noord en West Azië en Japan. In Noord-Amerika is de plant ingevoerd.

glechoma-hederacea

Toepassing in de tuin: bodembedekker, vullen van schaduwrijke plekjes
Hoogte: 5 - 25 cm.
Breedte: 10 - 25 cm., maar spreidt zichzelf uit over de grond
Aantal planten per m2: 6 à 9
Lichtbehoefte: halfschaduw, bij voorkeur maximaal 4 à 5 uur direct zonlicht per dag, maar tolereert ook een minimum van 2 uur direct zonlicht per dag en tolereert ook meer dan 5 uur direct zonlicht per dag
Vochtbehoefte: vochtig, maar kan ook op droge grond groeien, dan wel kleiner en minder weelderig
Grondsoort: niet kieskeurig
Voedselbehoefte: humus- en voedselrijk, maar kan ook op arme grond groeien, blijft dan wel kleiner en minder weelderig
Minimum temperatuur: -18 graden C

Tuintips: woekeraar bij gunstige omstandigheden, kan grote stukken kale grond innemen, is groenblijvend in zachte winters, tolereert belopen, de liggende stengels maken vanuit knopen wortels

Verzorging: geen specifieke verzorging nodig

Vermeerdering: een stukje stengel met wortels van een bestaande plant nemen en dit direct in de grond zetten, stekken

Beestjes: vlinders, bijen

1. Sommige planten hebben alleen vrouwelijke bloemen met stempels. Deze bloemen zijn kleiner. Daarom zie je in sommige flora's staan dat Hondsdraf één- of tweeslachtig in 1 bloeiwijze is. Hondsdraf met alleen vrouwelijke bloemen is dan éénslachtig. Bloemen met mannelijke (meeldraden) en vrouwelijke delen (stempel) in de bloem zijn tweeslachtig.

2. Aan de liggende stengels is moeilijk te zien dat het blad kruisgewijs tegenoverstaand aan de stengel staat. Dit komt omdat alle bladeren aan de liggende stengels naar het licht zijn gedraaid.

3. De plant heeft een sterke geur en smaak.

Medicinale werking
uitwendig:
gunstig voor de huid
vermindert jeuk
inwendig:
gunstig voor de luchtwegen
bevordert ophoesten van slijm

Gebruikt deel: blad of geheel bovengronds deel
Indicaties uitwendig: jeuk, zweren, gezwellen, huidklachten en wonden
Indicaties inwendig: luchtwegklachten, vooral ontsteking van luchtwegen met slijm
Dosering: hangt van vorm van inname af
Mogelijke toepassingen: vers als directe toepassing of als hoestsiroop, gedroogd als thee of als hoestsiroop

Dosering
Medicinale thee: 2 gram gedroogd kruid in 150 ml. heet water 5 min. afgedekt laten trekken. Per dag 3 kopjes.

Giftigheid
bovenstaande dosering niet overschrijden

Contra-indicaties
niet bekend

Interactie met reguliere medicijnen
niet bekend

Recepten

Hoestsiroop: kook 250 ml water, roer er 125 gram rietsuiker in tot de suiker is gesmolten in het water en het water weer kookt, 30 gram vers blad of 10 gram gedroogd blad erin doen en al roerend weer laten koken. Vervolgens laag zetten en 5 minuten afgedekt zachtjes laten pruttelen. Zeven door een doek (kaasdoek, theedoek of zakdoek) en heet in gesteriliseerde flessen gieten. Direct sluiten met een dop.

 

Inhoudsstoffen
bitterstoffen
looistoffen
etherische oliën

In totaal zijn 114 verschillende inhoudsstoffen ontdekt in Hondsdraf, w.o. etherische oliën, looistoffen, bitterstoffen, calcium, ijzer, kalium, zink.

Hondsdraf kan ook de zware metalen lood en nikkel bevatten. Daarom raad ik je af om Hondsdraf in de buurt van industriegebieden of in grote steden te oogsten voor medicinaal gebruik.

Na onderzoek heb ik ontdekt dat er ook een beetje saponinen in Hondsdraf zit. Dit verklaard beter in combinatie met de looistoffen de gunstige werking op de huid.

1. Als smaakmaker in warme en koude gerechten.
2. Is rauw niet geschikt als groente of sla. Het jonge blad kan je wel koken en fijnhakken als spinazie.
3. In de 16de eeuw werd Hondsdraf gebruikt voor het klaren van bier.

Hondsdrafkrans

Je kan van 3 stengels een leuke krans maken. In onderstaande video laat ik je zien hoe ik zo'n krans maak.

 

Welke ervaringen heb jij met Hondsdraf? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

Klein Hoefblad Tussilago farfara

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Klein Hoefblad symbolisch weergegeven. De opbouw van de tekening is enigszins gelijk als de tekening van de composietenfamilie. Hierdoor kan je direct zien dat Klein Hoefblad lid is van de composietenfamilie.

Klein Hoefblad bloeit van februari tot mei met gele bloemhoofdjes. De bloemen hebben gele buisbloemen en gele lintbloemen. De omwindselblaadjes hebben een bruine top. Op iedere bloeistengel staat 1 bloem. De stengel is hol. Na de bloei hangen de bloemhoofdjes naar beneden om zich weer omhoog te richten als het zaad rijp is.

Het blad aan de bloeistengel is roodbruin, klein, lancetvormig en staat zonder steel aan de stengel. Het andere blad komt na de eerste bloemen. Dit blad heeft een steel en staat enigszins in een bladrozet. Het is rond tot niervormig en heeft een hoekige bladrand. De onderzijde van het blad is vaak lichter door zachte beharing. Het bruine zaad is klein en heeft pappus.

Het blad en de bloemen hebben een ontstekingsremmende werking op de mond, keel en maag. Tevens helpt het bij luchtwegklachten. Het bevat slijmstoffen, bitterstoffen, looistoffen en alkaloïden.  

 

 

Samenvatting

Klein Hoefblad Tussilago farfaraBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Klein Hoefblad
Wetenschappelijke naam: Tussilago farfara
Familie: composietenfamilie
Soort plant: meerjarige kruidachtige plant
Bloeiperiode: februari tot mei
Bloemkleur: geel
Bloemvorm: buisbloemen en lintbloemen
Zaden: bruin, klein met pappus
Bladkleur: aan bloeistengel roodbruin, in rozet groen met lichte onderzijde Bladvorm: lancetvormig en rond of niervormig met hoekige bladrand
Overige bijzonderheden: zacht behaard, holle stengel

De Nederlandse naam Klein Hoefblad is mogelijk afgeleid van hoestblad of van de hoef van een paard. Het blad lijkt enigszins op een paardenhoef. De wetenschappelijke naam Tussilago komt uit het Latijn. 'Tussis' betekent hoesten en 'ago' kan vrij vertaald worden als gaan. Farfara komt wellicht ook uit het Latijn. 'Far' is meel en 'fero' is dragen. Dan zou dat iets van meeldrager zijn.

De Engelse naam is Coltsfoot.

Klein Hoefblad komt voor in Europa, West- en Noord-Azië, het oosten van Noord-Amerika, Noord-Afrika en het atlasgebergte.

Ze staat vooral op open ruderale plaatsen, langs wegen, tussen gras. Vooral op voedselrijke en vochtige plaatsen. Ze staat op kalkhoudende grond, lichte kleigrond en leemgrond. Ze kan ook tussen stenen groeien. Ze verdraagt zelfs de aanwezigheid van zware metalen in de grond. Het is een pionierssoort.

tussilago-farfara

Toepassing in de tuin: in een grote groep op een wild plekje
Hoogte: 5 tot 25 cm
Breedte: 15 - 100 cm, spreid zichzelf snel uit
Aantal planten per m2: 1 à 4
Lichtbehoefte: volle zon, maar tolereert een minimum van 4 uur direct zonlicht per dag
Vochtbehoefte: vochtig, maar droogte tolerant
Grondsoort: klei, leem, kalkhoudend
Voedselbehoefte: voedselrijk
Minimum temperatuur: -23 graden C

Tuintips: woekeraar, geurig

Verzorging: geen specifieke verzorging nodig

Vermeerdering: uit stukje wortel komt een nieuwe plant, zaad is slechts 2 maanden kiemkrachtig

Beestjes: vlinders, allerlei insecten

  1. Beter niet plukken in de buurt van industrie. Neemt mogelijk zware metalen uit de grond op.
  2. Oogst bloemhoofdjes op een zonnige dag, dan zijn ze volledig open.
  3. Bepaal zelf of je de bloemen wel of niet voor gebruik wilt wassen. Meestal was ik bloemen niet.

Medicinale werking
ontstekingsremmend op mond, keel en maag
helpt bij luchtwegklachten
hoestbedarend

Gebruikt deel: bloemhoofdje en/of blad
Indicaties: hoest, bronchitis, ontsteking in mond / keelholte / maag
Mogelijke toepassingen: medicinale thee, hydrolaat uitwendig bij ontstekingen, gedroogd blad roken of de rook inademen

Dosering
Medicinale thee blad: 2 gram gedroogd blad in 150 ml. heet water 5 min. laten trekken. Per dag 3 kopjes.
Medicinale thee bloemen: 4 gram gedroogde bloemen in 150 ml. heet water 5 min. laten trekken. Per dag 3 kopjes.

Giftigheid
Bovenstaande dosering niet overschrijden.
De alkaloïden in Klein Hoefblad kunnen leverklachten veroorzaken, dus met mate gebruiken.

Contra-indicaties
zwangerschap
zoogperiode
kinderen t/m 12 jaar
leverinsufficiëntie

Interactie met reguliere medicijnen
niet bekend

Inhoudsstoffen
slijmstoffen
looistoffen
bitterstoffen
alkaloïden
flavonoïden

In totaal zijn er 62 verschillende inhoudsstoffen ontdekt, waarvan waarschijnlijk 49 stoffen in geïsoleerde vorm een werking hebben op het menselijk lichaam.

Het bevat o.a. slijmstoffen (6 tot 10% acidic polysaccharides), meer slijmstoffen in blad dan in bloem, looistoffen meer in blad dan in bloem, bitterstoffen, pyrrolizidine alkaloïden, flavonoïden, steroïden, mineralen in bloem: zink, ijzer, magnesium, kalium, calcium, koper.

  1. Blad eten als spinazie.
  2. Drie bloemen in een fles met sherry geeft een sprankelende kleur en een aparte geur aan de sherry.
  3. Een half kopje verse lintbloemen door pannenkoekenbeslag.
  4. Wijn van hoefbladbloempjes: 1 litermaat gevuld met hoefbladbloemen, 4 liter water, 1500 gram suiker, 2 eetlepels rozijnen, 3 sinaasappelen, 2 citroenen, 20 gram verse gist. Het recept staat in Bloemen op 't bord van Greet Buchner >>

Ik heb geen ervaringen met Klein Hoefblad. Ik heb de plant nooit gebruikt, omdat ik op de opleiding heb geleerd dat Klein Hoefblad pyrrolizidine alkaloïden bevat en daardoor niet meer inwendig gebruikt mag worden.

Welke ervaringen heb jij met Klein Hoefblad? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

Citroenmelisse Melissa officinalis

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Citroenmelisse symbolisch weergegeven. De opbouw van de tekening is enigszins gelijk als de tekening van de lipbloemenfamilie. Hierdoor kan je direct zien dat Citroenmelisse lid is van de lipbloemenfamilie.

Citroenmelisse bloeit van juli tot september. De kleine bloemen staan in een krans rondom een vierkante behaarde stengel. De bloemen zijn vaalwit en hebben een duidelijke bovenlip. De kelkbladen zijn vergroeid. De bloemen hebben 4 uitstekende meeldraden.

Het blad staat kruisgewijs tegenoverstaand aan de stengel. Het blad is eirond tot hartvormig, gekarteld en behaard.

Het blad, bij voorkeur geplukt vóór de bloei, heeft een antivirale werking bij een koortslip. Het heeft ook een antibacteriële en schimmelwerende werking. Tevens houdt het muggen op afstand. Het blad werkt kalmerend en ontspannend op het zenuwstelsel en krampstillend op maag, galwegen, darmen en de baarmoeder. De plant bevat bitterstoffen, looistoffen en etherische oliën.  

 

Samenvatting

Citroenmelisse Melissa officinalisBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Citroenmelisse
Wetenschappelijke naam: Melissa officinalis
Familie: lipbloemenfamilie
Soort plant: meerjarige kruidachtige plant
Bloeiperiode: juli tot september
Bloemkleur: vaalwit
Bloemvorm: lipbloem met duidelijke bovenlip en 4 uitstekende meeldraden Zaden: klein, eivormig en donker van kleur
Bladkleur: groen
Bladvorm: eirond tot hartvormig met gekartelde rand
Overige bijzonderheden: vierkante stengel, behaard

melissa-officinalis

Toepassing in de tuin: borderplant in een groep, bijvoorbeeld in de kruidentuin
Hoogte: 60 - 80 cm.
Breedte: 40 cm.
Aantal planten per m2: 8 à 9

Lichtbehoefte: volle zon, maar tolereert een minimum van 2 uur direct zonlicht per dag
Vochtbehoefte: droog - vochtig, droogte tolerant
Grondsoort: goed doorlatende grond
Voedselbehoefte: niet specifiek
Minimum temperatuur: -29 graden C

Tuintips: door het toppen van de bladparen, ontstaat een vollere plant

Verzorging: dode stengels in het vroege voorjaar snoeien, zodat er voldoende licht op het nieuwe groen valt

Vermeerdering: in het voorjaar zaaien, stekken, bestaande plant scheuren / delen

Beestjes: bijen

Medicinale werking
antiviraal
antibacterieel
schimmelwerend
helpt bij koortslip
kalmerend
ontspannend
krampstillend op maag, galwegen, darmen en baarmoeder

Dosering
Tinctuur: 3x 40 druppels per dag.
Medicinale thee: 4 gram gedroogd kruid in 150 ml. heet water (niet kokend) 15 min. afgedekt laten trekken. Per dag 3 à 5 kopjes.

Giftigheid
niet giftig

Contra-indicaties
zwangerschap
verminderde schildklierwerking

Interactie met reguliere medicijnen
anti-aggregantia
anticoagulantia
antihypertensiva
anxiolytica
aspirines
barbituraten
hypnotica
NSAID's
schildkliermedicijnen
sedativa

Medicinale thee

Een medicinale thee van Citroenmelisse helpt bij menstruatiekrampen. In onderstaande video laat ik je zien hoe ik een medicinale thee van Citroenmelisse zet.

 

Inhoudsstoffen
bitterstoffen
looistoffen
etherische oliën
flavonoïden
vitaminen

Ik drink altijd een hele pot thee van Citroenmelisse als ik menstruatiekrampen heb. Ik vul het onderste gedeelte van een thee-ei helemaal vol met gedroogd blad van Citroenmelisse uit mijn tuin. Dan doe ik dit thee-ei in een thermoskan van 500 ml en giet de kan vol. Dan laat ik het 10 tot 15 minuten trekken en drink ik gedurende de dag de hele pot leeg. Werkt bij mij fantastisch en ook bij vriendinnen aan wie ik het heb geadviseerd.

 

Ervaringen van anderen

Mees: "De heerlijke citroenmelisse drinken wij voor het slapen gaan. Mijn partner die doorgaans grote moeite had om in slaap te vallen heeft de oplossing gevonden in dit mooie kruid."

 

Welke ervaringen heb jij met Citroenmelisse? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

Sleedoorn Prunus spinosa

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Sleedoorn symbolisch weergegeven. De opbouw van de tekening is enigszins gelijk als de tekening van de rozenfamilie. Hierdoor kan je direct zien dat Sleedoorn lid is van de rozenfamilie.

De bloemen hebben 1 stempel en veel meeldraden. Ze hebben 5 witte kroonbladen en 5 kelkbladen.Het blad van Sleedoorn is smal en heeft een gezaagde rand en een lichte nervatuur.

De bloemen hebben een gunstige werking op de longen en helpen bij hoest, griep en verkoudheden. Dit is in bovenstaande tekening weergegeven door de symbolische weergave van de longen. De blauwe stippen staan voor blauwzuur dat in de pitten van de bessen aanwezig is.

Sleedoorn krijgt vanaf september blauwe bessen. De bessen hangen aan een kort steeltje aan de takken. De bessen zijn vers wrang, maar na een nacht in de vriezer zijn ze verrukkelijk. De vorst moet er eerst overheen. Dit is weergegeven door de ijskristallen.

De buitenste rand van de tekening is de symbolische weergave van looistoffen. In alle delen van de struik zitten hoge concentraties looistoffen.  

 

Samenvatting

Sleedoorn Prunus spinosaBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Sleedoorn
Wetenschappelijke naam: Prunus spinosa
Familie: rozenfamilie
Soort plant: struik
Bloeiperiode: april
Bloemkleur: wit
Bloemvorm: veel meeldraden, 5 kroonbladen
Zaden: lichte ronde pit in de bes
Bladkleur: donkergroen met lichte nerf
Bladvorm: smal met gezaagde rand
Overige bijzonderheden: lange doorns

Medicinale werking
gunstig voor de longen
helpt bij hoest, griep en verkoudheden

De Nederlandse naam Sleedoorn heeft betrekking op de eigenschappen van de bessen. Als je deze bessen eet, dan voelt je mond van binnen stroef, ook wel 'slee' genoemd. Sleedoorn heeft lange puntige doorns.

De wetenschappelijke naam heeft ook betrekking op de doorns. 'Spinosa' is Latijns voor 'gedoornd'. De geslachtsnaam 'Prunus' betekent pruim of kers.

De Engelse naam is Blackthorn of Sloe.

Staat aan bosranden en in heggen op een niet te zure bodem. Is veel aangeplant in struwelen. Ze staat ook langs rivieren en in de duinen. Sleedoorn is vooral te vinden in Zuid en Oost Nederland. Komt minder vaak voor in West en Noord Nederland.

Landen: van midden Europa tot Iran.

prunus-spinosa

Toepassing in de tuin: haag, langs graspad
Hoogte: 3 - 5 meter
Breedte: 3 meter
Plantafstand voor een haag: 1 meter, (hoewel je op internet bij verkopers van haagplanten leest, dat je 5 planten per strekkende meter nodig hebt, lijkt me een beetje te veel, als de plant makkelijk uitlopers maakt..)
Lichtbehoefte: volle zon, tolereert een minimum van 4 uur direct zonlicht per dag, hoe meer schaduw, hoe minder bloemen en bessen
Vochtbehoefte: droog tot matig vochtig
Grondsoort: niet specifiek
Voedselbehoefte: houdt van kalk en bij voorkeur voedselrijke grond
Minimum temperatuur: -29 graden C

Snoeien: niet te veel en te vaak, vormt na snoei snel waterloten - waterloten ontstaan als in een keer meer dan 20% van het bladoppervlakte wordt weggesnoeid, hierdoor is er geen balans meer tussen wortelstelsel en hoeveelheid blad, reageert hierop door het aanmaken van waterloten, deze ontstaan vaak uit 'slapende' knoppen

Tuintips: vroege bloei, goed als haag langs graspad - door maaien hebben nieuwe uitlopers geen kans, goede afscheiding tussen weilanden, heeft veel ondergrondse worteluitlopers waarmee die grote stukken kan bezetten, niet zelfbestuivend, meerdere exemplaren nodig voor vruchten

Verzorging: geen extra verzorging nodig

Vermeerdering: in het najaar of de vroege winter een eenjarige plant met flink wortelstelsel uitgraven en overplanten, lukt niet altijd, omdat Sleedoorn niet van verplanten houdt, pitten uit de vrucht nemen en hebben 3 maanden een koude periode nodig, de pitten moeten door een winter gaan en in de lente ontkiemen, zonder deze condities zal de pit niet ontkiemen.

Beestjes: waardplant van de Sleedoornpage, vlinders, bijen, hommels, zweefvliegen, motten en allerlei insecten

Opmerkingen: waterloten kunnen ook ontstaan als het wortelstelsel is beschadigd, een deel van de wortels niet goed voedingsstoffen kan transporteren door bijvoorbeeld aantasting door schimmels of insecten of door natuurlijke snoei door weersomstandigheden

  1. Leg vóór consumptie de bessen eerst een nacht in de vriezer.

 

 

2. Sleedoorn is mogelijk de stamouder van de huidige pruimen.

Medicinale werking
gunstig voor de longen
helpt bij hoest, griep en verkoudheden

Gebruikt deel: bessen, bloemen
Indicaties: ontsteking in de mond, keelontsteking, hoest, (ter preventie van) griep, luchtwegklachten
Dosering: 6 gram gedroogde bloemen
Mogelijke toepassingen: verse bessen, vers bessensap, gedroogde bessen, medicinale thee
Opmerkingen: Ik heb wel zo mijn twijfels bij het gebruiken van de bloemen. Ze smaken sterk naar bittere amandelen, wat duidt op blauwzuur. Dit is een giftige stof.

Dosering
Medicinale thee: 2 gram gedroogde bloemen in 150 ml. heet water 5 min. laten trekken. Per dag 3 kopjes.

Giftigheid
De pitten in de bessen zijn licht giftig i.v.m. blauwzuur.

Contra-indicaties
niet bekend

Interactie met reguliere medicijnen
niet bekend

Inhoudsstoffen
looistoffen
flavonoïden
vitamine C (in de bessen)

Er zijn in totaal 26 verschillende inhoudsstoffen ontdekt in Sleedoorn, waarvan waarschijnlijk 14 stoffen in geïsoleerde vorm een werking hebben op het menselijk lichaam.

Naast de looistoffen bevatten het zaad en de bloemen ook cyanogene glycosiden. Cyanide kan na binding met waterstofatomen de ATP productie in de mitochondriën verstoren. Cyanide kan ook door inademen of via beschadigde en onbeschadigde huid in het lichaam komen. Cyanide blijkt zich niet in het lichaam op te hopen. Cyanide heeft de smaak van bittere amandelen en is puur in hoge concentratie dodelijk.

De bessen bevatten geen cyanide, maar wel o.a. vitamine C, anthocyanen en flavonoïden.

1. Gelei maken van de bessen.

2. Gedurende 6 weken verse bessen op gin zetten. De gin krijgt een smaakje en een roze kleur.

3. Holle takken zijn goede 'erwtenschieters' waar kinderen mee kunnen spelen.

 

Engelse Sloe Gin

Ingrediënten: 500 ml. gin, 150 gram basterdsuiker, 500 gram verse sleedoornbessen.

Bereidingswijze:
1. Schenk de gin in een fles met wijde hals en een inhoud van 1 liter.
2. Voeg de basterdsuiker en de bessen toe.
3. Draai de fles goed dicht en schud krachtig.
4. Zet de fles op een donkere plek en schud gedurende een week iedere dag krachtig.
5. Schud daarna gedurende 2 maanden iedere week krachtig.
6. Laat het daarna rusten in het donker tot de volgende winter.

Ik eet de bessen van Sleedoorn uit het vuistje, nadat ik ze een nacht in de vriezer heb gelegd. Als ze dan weer ontdooit zijn, smaken ze naar kleine zoete pruimpjes. Heerlijk!

 

Welke ervaringen heb jij met Sleedoorn? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

Sint Janskruid Hypericum perforatum

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Sint Janskruid symbolisch weergegeven. Sint Janskruid behoort tot de hertshooifamilie.

De gele bloemen bloeien van juni tot oktober en hebben 5 kroonbladen en 11 tot 22 rode meeldraden. Ze hebben 5 smalle puntige kelkbladen.

Het blad staat per twee kruisgewijs tegenoverstaand aan de stengel. Het blad is ovaal en heeft een stompe top. Het heeft geen bladsteel. Als je het blad tegen het zonlicht houdt, dan zie je kleine witte puntjes. Dit zijn klieren. Het blad heeft lengtenerven. De minuscule zaden zitten in een 3-hokkige doosvrucht.

Een oliemaceraat van de bloemen of bloeitoppen heeft een wondhelende werking en helpt bij allerlei wonden en is vooral werkzaam bij eerstegraads brandwonden. Tevens is het antibacterieel, antiviraal en ontstekingsremmend.

De bloeitoppen hebben inwendig een directe werking op de opname van de neurotransmitters in de hersenen. Hierdoor heeft Sint Janskruid een antidepressie werking. Dit effect is pas merkbaar na 2 weken. Hypericine en hyperforine zijn voornamelijk verantwoordelijk voor deze werking. Sint Janskruid bevat ook etherische oliën, looistoffen en weinig alkaloïden.  

 

 

Samenvatting

Sint Janskruid Hypericum perforatumBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Sint Janskruid
Wetenschappelijke naam: Hypericum perforatum
Familie: hertshooifamilie
Soort plant: meerjarige kruidachtige plant
Bloeiperiode: juni tot oktober
Bloemkleur: geel
Bloemvorm: 5 kroonbladen, 11 tot 22 meeldraden
Zaden: minuscuul in 3-hokkige doosvrucht
Bladkleur: groen met witte stipjes
Bladvorm: ovaal met stompe top
Overige bijzonderheden: olieklieren

De plant is waarschijnlijk vernoemd naar Johannes de Doper en bloeit op de dag dat hij geboren was, 24 juni. Sint-Jansdag. Zijn vader zou die naam hebben gegeven, omdat hij een onbekende plant naast zijn huis zag staan en na de geboorte van zijn zoon de plant wist te benoemen.

De wetenschappelijke soortnaam perforatum duidt op de kleine doorschijnende klieren op het blad, die lijken op gaatjes. Alsof het blad is geperforeerd. Hypericum zou kunnen afgeleid zijn van hypo (=onder) en ereiko (=heide). Deze plant zou van oorsprong op heide gronden voorkomen. Ook zou het kunnen afgeleid zijn van hyper (=boven) en eikon (=voorstelling), omdat de geneeskrachtige werking van deze plant boven elke voorstelling ging.

De Engelse naam is St John's Wort.

Vooral te vinden in de volle zon in open droog grasland en op braakliggende akkers. Ook op zonnige plekken langs wegen, hagen, muren, dijken en spoorwegen. Zelfs te vinden op droge en arme rotsachtige grond.

Landen: oorspronkelijk van Europa, Noord-Afrika tot Midden-Azië, maar tegenwoordig bijna overal ter wereld te vinden.

hypericum-perforatum

Toepassing in de tuin: borderplant in een groep, bijvoorbeeld in de kruidentuin
Hoogte: 20 tot 100 cm.
Breedte: 30 cm.
Aantal planten per m2: 9 à 12

Lichtbehoefte: volle zon, maar tolereert een minimum van 2 uur direct zonlicht per dag, niet minder dan 5 uur zonlicht per dag is het beste
Vochtbehoefte: droog, maar een wat vochtiger grond kan ook, wel goed doorlatende grond nodig
Grondsoort: geen specifieke grond nodig, groeit op iedere grond, mits goed doorlatend
Voedselbehoefte: kan goed op arme en voedselrijke grond staan, kalkrijk
Minimum temperatuur: -34 graden C

Tuintips: kan op zandgrond woekeren met vertakte wortelstokken en zich rijkelijk uitzaaien, houdt van kalk in de grond

Verzorging: geen specifieke verzorging nodig

Vermeerdering: zaaien in het voorjaar in een kweekset binnen, volgroeide planten kan je in het najaar scheuren

Beestjes: allerlei insecten zoals hommels, bijen en zweefvliegen

1. Sint Janskruid is giftig voor paarden. Na het eten van ca. 2 kg kan er zonnebrand ontstaan, omdat de huid van het paard gevoeliger wordt door zonlicht.

2. Waarschijnlijk ook giftig voor koeien, schapen, geiten e.d.

3. Makkelijk te herkennen aan de witte puntjes op het blad, wanneer je het blad tegen het licht houdt. Dit zijn doorzichtige klieren.

4. De bloemen hebben een bovenstandig vruchtbeginsel dat duidelijk in het hart van de bloem zichtbaar is. Aan de rand van de kroonbladen zitten kleine zwarte stipjes. Dit zijn pigmentcellen. Deze pigmentcellen zitten vaak ook op de rand van het blad. De stengels vertonen aan beide zijden zogenaamde lijsten.

5. De top van de kelkbladen hebben geen tandjes, zoals veel andere leden van de hertshooifamilie wel hebben. Hoewel ik heb ontdekt dat de kelkbladen van Mansbloed ook geen tandjes hebben..

6. Best oogsten in eind juni en juli, hoewel er ook wordt gezegd dat de concentratie aan rode kleurstof eind augustus het hoogste is.

7. Als je het wilt drogen dan niet boven de 30 graden. Ik raad altijd aan om kruiden niet in de zon te drogen. Naar mijn mening verliest het kruid dan te veel inhoudsstoffen.

8. Je kan het volledige bovenste deel van de plant oogsten. Zo ongeveer 1/3 van de bovenkant.

9. Als je in een keer te weinig bloemen kunt oogsten, dan kan je proberen om de bloemen eerste te drogen totdat je 80 bloemen heb. Het zou dan een  experiment zijn om van gedroogde bloemen een oliemaceraat te maken. Het is niet zeker of de olie dan rood verkleurd en of deze ook geneeskrachtige eigenschappen heeft. Maar het proberen waard.

Medicinale werking
inwendig:
werking op opname van neurotransmitters in de hersenen
anti-depressive werking
uitwendig:
wondhelend
helpt bij eerstegraads brandwonden
antibacterieel
antiviraal
ontstekingsremmend

Gebruikt deel: bloemen en/of bloeitoppen met wat blad, 1/3 deel van de bovenkant geoogst in juni en juli
Indicaties: milde depressies, brandwonden, huidklachten
Mogelijke toepassingen: oliemaceraat, medicinale thee, tinctuur
Opmerkingen: niet boven 30 graden drogen, voor een oliemaceraat gebruik je verse bloemen

Dosering
Tinctuur: 3x 30 druppels per dag.
Medicinale thee: 2 gram gedroogde bloeitoppen in 150 ml. heet water 3 min. laten trekken. Per dag 3 kopjes.
Oliemaceraat: 4 tot 6 weken 3x 5 ml. per dag.

Giftigheid
licht giftig
bovenstaande dosering niet overschrijden
kan na gebruik in de zon blaren veroorzaken

Contra-indicaties
zwangerschap
zoogperiode
endogene depressie
bipolaire stoornissen

Interactie met reguliere medicijnen
niet gebruiken in combinatie met ieder regulier medicijn
de pil zou mogelijk niet meer betrouwbaar kunnen zijn in combinatie met Sint Janskruid

Sintjansolie

Een oliemaceraat gemaakt van de bloemen helpt bij brandwonden. Giet een klein beetje van deze olie in je hand en smeer de verbrande plek ermee in.

In onderstaande video's laat ik je stap-voor-stap zien hoe je van de bloemen van Sint Janskruid een oliemaceraat maakt.

 

Inhoudsstoffen
etherische oliën
looistoffen
alkaloïden
hypericine
hyperforine
flavonoïden
fytosterolen
vitaminen

Waarschijnlijk zijn de belangrijkste stoffen hypericine en hyperforine. Er wordt zelfs gezegd dat hyperforine alleen verantwoordelijk is voor de antidepressieve werking. Hyperforine zou de hoeveelheid neurotransmitters in de synapsen van de zenuwen verhogen. Gebruikte neurotransmitters worden normaal gesproken weer opgenomen. Hyperforine zou deze heropname blokkeren, waardoor er meer neurotransmitters in de synapsspleet blijven. Het gaat dan voornamelijk om de neurotransmitters serotonine, noradrenaline, dopamine, glutamine en GABA.

Sint Janskruid heeft een interactie met alle reguliere medicijnen, omdat het mogelijk de verwerking van medicijnen in de lever versnelt en het de opname van medicijnen door de darmwand vermindert.

Andere inhoudsstoffen zijn: vitamine C, pro vitamine A, cyanidine (= een antioxidant), GABA, glutamine

Let op: kan sporen van cadmium en lood bevatten

In totaal zijn er waarschijnlijk 288 verschillende inhoudsstoffen gevonden, waarvan bekend is dat 168 hiervan in geïsoleerde vorm een werking op het menselijk lichaam hebben.

Ik vind het een heerlijke thee om ook als gezelligheidsthee te drinken. De smaak is mild en thee-achtig. Natuurlijk rekening houden met alle info die ik je op deze pagina geef, want het heeft nog al wat haken en ogen.

Je zou er ook een krans van kunnen maken, maar dat heb ik nog niet geprobeerd.

In een haarlotion zou het helpen bij broos en afbrekend haar. Zet dan een sterke thee en giet dit na het wassen over je hoofd. Licht inmasseren, even laten trekken en goed uitspoelen. Ik heb er geen ervaring mee.

Bij mij in het keukenkastje staat altijd een fles Sintjansolie. Als ik me in de keuken heb verbrand aan bijvoorbeeld een pan of de oven, dan spoel ik het eerst af met heet water (dus NIET met koud!). Zo heet dat het net dragelijk is. Dan smeer ik er een beetje Sintjansolie over. Een wondermiddel. Geen pijn, geen rode plek, er is helemaal niets meer van te zien of te voelen. Alsof ik me niet verbrand heb. Ga naar 'Medicinaal gebruik' om te zien hoe ik deze olie maak van de bloemen van Sint Janskruid.

 

Welke ervaringen heb jij met Sint Janskruid? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

Valkruid Arnica montana

Download de kleurplaat incl. kleurinstructies

In bovenstaande tekening zijn de kenmerken van Valkruid symbolisch weergegeven. De opbouw van de tekening is enigszins gelijk als de tekening van de composietenfamilie. Hierdoor kan je direct zien dat Valkruid lid is van de composietenfamilie.

De samengestelde bloem bestaat uit oranje buisbloemen en 15 à 20 gele lintbloemen. De bloem bloeit van juni tot augustus op een zacht behaarde stengel. Eén bloemstengel bevat meestal 1 tot 3 bloemen. De top van de lintbloemen hebben 3 tanden. De bloemen hebben een verfrommeld uiterlijk. De kelkbladen zijn aan de basis samengegroeid en hebben een bruinrode puntige top.

Het blad staat in een rozet van 4 à 5 stevige en lepelvormige bladeren. Evenals de stengel zijn de bladeren zacht behaard. Ze hebben duidelijke lengtenerven. Hogerop staan er weinig kleinere en lancetvormige blaadjes tegenoverstaand aan de stengel. Het donkerbruine tot zwarte zaad is cilindervormig en heeft pluis, ook wel pappus genoemd.

De bloemen hebben uitwendig een helende werking bij alle letsel die ontstaat bij vallen, waarbij er geen bloeding is ontstaan, zoals builen en blauwe plekken. Ook heeft het een gunstige werking bij spier- en gewrichtspijnen en is het ontstekingsremmend op de huid.

De bloemen bevatten voornamelijk bitterstoffen en etherische oliën en in kleine hoeveelheden ook cumarinen en saponinen.  

 

Samenvatting

Valkruid Arnica montanaBotanische kenmerken
Nederlandse naam: Valkruid
Wetenschappelijke naam: Arnica montana
Familie: composietenfamilie
Soort plant: meerjarige kruidachtige plant
Bloeiperiode: juni tot augustus
Bloemkleur: oranje en geel
Bloemvorm: buisbloemen, 15-20 lintbloemen met 3 tanden, verfrommeld uiterlijk
Zaden: donkerbruin of zwart, cilindervormig met pappus
Bladkleur: groen
Bladvorm: onderste blad lepelvormig in rozet, aan stengel lancetvormig Overige bijzonderheden: zacht behaard

De naam Valkruid behoeft weinig uitleg. Een kruid dat je gebruikt als je bent gevallen. Een andere naam voor Valkruid is Wolverlei. Deze naam stamt vermoedelijk af van het Duitse woord 'wolfsgelb', dat 'wolfsgele' betekent. De gele kleur duidt op de kleur van de lintbloemen. De verwijzing naar wolf heeft waarschijnlijk te maken met de zachte beharing op de plant.

Hiernaar verwijst ook de wetenschappelijke naam. De naam Arnica stamt af van het Griekse 'arnakis' dat 'lamsvacht' betekent. De soortnaam montana verwijst naar de groeiplaats van Valkruid. Montana betekent namelijk 'berg'.

De Engelse naam is Arnica.

In Nederland zeer zeldzaam. Is vooral te vinden in de Oostelijke provincies, Friesland en Drenthe. Staat op vochtige heide en hoogveengronden in grasland. Vooral te vinden in bergachtige gebieden in Noord- en Midden-Europa. Ze kan ook voorkomen op brandplekken in het bos, maar wordt na enkele jaren weer verdrongen door andere planten en jonge bomen.

arnica-montana

Toepassing in de tuin: borderplant in bijvoorbeeld de kruidentuin
Hoogte: 30 - 60 cm.
Breedte: 20 cm.
Aantal planten per m2: 20 à 25
Lichtbehoefte: volle zon, maar tolereert een minimum van 5 uur direct zonlicht per dag
Vochtbehoefte: vochtig
Grondsoort: goed doorlatende grond, zuur, zandig, humusrijk
Voedselbehoefte: matig voedselrijk
Minimum temperatuur: -18 graden C

Tuintips: het eerste jaar verschijnt meestal alleen een bladrozet, gaat pas vanaf het tweede jaar bloeien

Verzorging: vermijd kalk, met regenwater water geven, kan niet tegen grote hitte

Vermeerdering: uit zaad, voorzaaien in kweekset, eerst bij kamertemperatuur, na 4 weken een koude periode geven van ca. 3 weken (bijvoorbeeld buiten zetten of in de koelkast), vervolgens weer op kamertemperatuur

Beestjes: zweefvliegen, kevers

1. Valkruid is een beschermde plant en mag niet geplukt worden.

Medicinale werking
helend bij letsel zonder bloeding
helpt bij blauwe plekken en builen
verlicht spier- en gewrichtspijnen
ontstekingsremmend op de huid

Gebruikt deel: hoofdje
Indicaties: reuma, gewrichtsontsteking, peesontsteking, blauwe plekken, letsel waarbij de huid intact is
Dosering: 1 deel bloemhoofdjes op 5 tot 10 delen medium, 2 -  4 ml. per uitwendige toepassing
Mogelijke toepassingen: tinctuur, crème, kompres, oliemaceraat
Opmerkingen: enkel uitwendig toepassen, Valkruid kan een allergische reactie veroorzaken, als je bij de bereiding van je product alleen de lintbloemen gebruikt, dan is de kans op deze reactie het laagst

Dosering
Als crème, zalf of gel met maximaal 25% arnica-tinctuur.

Giftigheid
Licht giftig.
Absoluut niet inwendig gebruiken.
Alleen op gesloten huid aanbrengen.

Contra-indicaties
kinderen jonger dan 2 jaar
allergie voor planten uit de composietenfamilie

Interactie met reguliere medicijnen
niet bekend

Recepten

Oliemaceraat: giet over 10 gram gedroogde bloemhoofdjes 50 ml. plantaardige olie en laat het in het licht, maar uit direct zonlicht, 8 dagen trekken. Zeef door een doek en giet in flesjes.

Kompres: giet over 2 à 3 gram gedroogde bloemhoofdjes 150 ml. heet water en laat 10 minuten trekken. Zeven. Een doek erin nat maken en uitwringen. Deze doek gebruiken als kompres.

Tinctuur: giet over 20 gram gedroogde bloemhoofdjes 100 ml. wodka en laat 8 dagen trekken. Zeef het daarna en doe het in flesjes.

Crème: van bovenstaande oliemaceraat en tinctuur kan je eenvoudig met weinig ingrediënten een crème maken. Verwarm hiervoor 50 ml. oliemaceraat au-bain-marie en laat er 5 gram bijenwas in smelten. Neem het van de warmtebron en klop er snel 25 ml. tinctuur door tot er een homogene crème ontstaat. Doe de crème in potjes, maar laat volledig afkoelen voordat je de potjes sluit. Als je dat niet doet, zal er aan de binnenkant van het deksel condens ontstaan en dit kan in relatief korte tijd schimmel op de crème veroorzaken.

Inhoudsstoffen bloemhoofdjes
bitterstoffen
etherische oliën
cumarinen
saponinen
flavonoïden
silicium
fytosterolen

In Valkruid zijn 76 verschillende inhoudsstoffen ontdekt, waarvan 39 in geïsoleerde vorm waarschijnlijk een werking hebben op het menselijk lichaam.

De wortel bevat de hoogste concentratie aan etherische oliën.

 

1. Je zou een voetenbad kunnen maken bij vermoeide voeten.

2. Wellicht zou je van de wortels een hydrolaat kunnen maken voor uitwendig gebruik, omdat daar de hoogste concentratie aan etherische oliën in zitten.

Arnica zalf van Weleda is mijn wondermiddel. Ik smeer het direct op een plek als ik me stoot. Dan verdwijnt de pijn snel en is er niets meer van te zien, zelfs geen blauwe plek.

Onlangs zat ik zelfs met twee vingers tussen het scharnierpunt van de stretcher. Dat deed flink pijn! Met mijn vingers in mijn mond snelde ik naar binnen en smeerde er royaal Arnica zalf van Weleda op. Het deed nog steeds pijn, maar ik bleef de vingers inwrijven. Normaal gesproken zou ik toch blauwe vingers en nagels moeten krijgen, maar na een uur was er alleen een heel klein rood vlekje in het hoekje van een nagel te zien. Dit vlekje was 2 dagen later ook verdwenen. Geen pijn, geen letsel. Geweldig, dat is Plantenliefde 🙂

 

Welke ervaringen heb jij met Valkruid? Laat het me weten in het reactieveld hieronder.

 

 

Enthousiast geworden? Word dan direct lid voor €249 €102,85 per jaar of €24,50 per maand en krijg toegang tot de volledige De Plantwijzer met ruim 100 kleurplaten en uitgebreide informatie over geneeskrachtige, eetbare en bruikbare planten.

Aanmeldknopcursus